Nicel ve Nitel Kavramları Nedir?

Nicel ölçülebilen, sayılabilen ve artıp azalan durumu ifade eden kelimelerle ilgilidir. Nitel ise bir değerin sahip olduğu özellik ve niteliği bildirir.

Nicel ve Nitel Kavramlar​

Nicel kavram, tüm değişik kavramların azalıp çoğalan, sayılan, ölçülen değerlerini anlatan yapıdır. Maddi anlamda bütün fizik değerlerinin ortaya koyduğu bir kavramdır.

Nicel anlamın tersi Nitel kavramdır. Tüm farklı kavramların azalıp çoğalmayan, ölçülemeyen, sayılamayan özelliklerini anlatan yapıdır. Duygu anlamında değişik unsurların değer ifade etmesi de denebilir.

Edebiyat kapsamında en fazla merak duyulan kavramlar içinde nicel ve nitel kavramlar gelmektedir. Bunlar anlam konusunda farklılık göstermektedir. Her iki kavram da bir değeri tanımlar ama var olmama ya da var olma konusunda değişiklik göstermektedirler.

Bu noktada hatırlanması gereken kelime nicel anlama sahipken nitel anlam açısından da ortaya konabilir. Kısacası, bazı kelime nicel anlam ifade ederek cümlede kullanılır ama farklı anlam şeklinde nitel olarak da tanımlanabilir.

Örnekler ile Nicel ve Nitel Kavramları​

• Evimin odaları geniş olsun istiyorum. (Nicel kavram)
• Ağacın uzun dalları kesilmelidir. (Nicel kavram)
• İşyerime yakın bir ev istiyorum. (Nicel kavram)
• Bu koli hafif gözüküyor. (Nicel kavram)
• Yüksek apartmanları pek sevmem. (Nicel kavram)

Örneklerde olduğu gibi değerlerin geniş, uzun, yakın, hafif ve yüksek olması ölçülen ve sayılan kavramı ifade etmekte ve nicel kavram olarak tanımlanmaktadır.

Nitel değerler ise ölçülemeyen ve sayılamayan varlık kavramını anlatır. Bu konuda örnekler şöyledir:

• Bu ekşi elmayı yiyemem. (Nitel kavram)
• Lezzetli bir yemek istiyorum. (Nitel kavram)
• Çevremde çok pinti insan var. Nitel kavram)
• O yırtık eteği at artık. (Nitel kavram)

Kavramın sayılamayan ve ölçülemeyen değeri yırtık, pinti, lezzetli, ekşi gibi kelimelerle ifade edilmiştir.

Bu konu somut ve soyut kavramlar gibi karıştırılabilen bir konudur. Nicel ve nitel kavramı anlam olarak cümle içinde değişik şekillerde kullanılır. Genel anlamda nicel sayısal ölçüm ifade etmektedir. Nitel de bu durum farklıdır. Nitel, bazı değerlerin ne tür bir özellikte olduğunu anlatır. Nitel soyut anlama sahipken nicel somut anlam olarak kullanılır.

Nicel Kavram Sayısal Ölçüm İfade Eder​

Somut bir değerin sayılması, artıp azalması ve ölçülmesi ile ilgili unsuru göstermesi nicel kavramı tanımlar. Kısalık, ağırlık, uzunluk veya uzaklık ile ilgili unsurlar nicel unsurlardır. Bu konuda şöyle bir örnek verilebilir: “Bu civarda en yüksek apartman budur.” Bu örnekte nicel bir anlam vardır. Nicel anlam ölçülen, miktarı tespit edilen, az ya da çok, sayılan sözcüklere nicel anlamlı denir. Mesela: büyük halı, taze ekmek, küçük tabak, temiz yol…

Nitel anlam sayılamayan, miktarı tespit edilmeyen, ölçülemeyen sözcüklere denir. Mesela: Kötü hafta, neşeli insan, garip hareket, mutlu insan ve benzeridir. Nitel ve nicel kavramları ayırt etmek önemlidir.

Bu konuda şu örnekler verilebilir: “Nitelikli insan” bu kelimede nitelikli insan, derken vasıflı bir insan ifade edilmiştir. Burada nitel kavram kullanılmıştır. Nitelik, bir insan için sayılamayan bir kavramdır.

“Yemek yerken taze ekmek yemeyi severim” Cümlede kullanılan taze ekmek ifadesinde ölçülebilen bir değer kullanılmıştır. Zira ekmeğin tazeliğini, bayatlığını biz ölçebiliriz. Bu örnekte ise nicel kavram kullanılmıştır.

“Büyük bir karpuz aldım.” Cümlede kullanılan karpuz kelimesinin büyük veya küçük olup olmadığı aletler kullanılarak ortaya konulabilir. Kullanılan büyük kelimesi nicel anlam taşır.

“Ağır olan bavulu bana ver.” Burada bavulun ağırlığı tartılabilir. Bu cümlede ağır kelimesi nicel anlamdadır.

Nitel Kavram Bir Niteleme Sıfatıdır​

Nitel ve nicel anlam açısından çok farklılık gösterirler. Nicel sayılan somut bir kavramdır. Nitel ise durum veya kişi ve değerin özelliklerini anlatan soyut bir kavramdır. Bu konuda örnekler şunlardır:

• Bu civarda bulunan en yüksek binadır. (Nicelik, ölçülen durum)
• Büyük bir binada oturuyor. (Nicelik)
• Büyük adam olduğunu herkes biliyor. (Nitelik)
• Evin en geniş odasıdır. (Nicelik)
• Geniş olmalı insan. (Nitelik)
• Hava çok soğuk. (Nicel)
• Herkese çok soğuk davranıyor. (Nitel)

Türk Dil Kurumu; nitelik kelimesini herhangi bir değerin durumunu ifade eden vasıf, keyfiyet ve özellik şeklinde belirtir. Nitel kavramı varlığın niteliğini ortaya koyan, nasıl olduğunu vurgulayan ölçülemeyen ve sayılamayan özelliği bildirir. Nitel kavramı, niteleme sıfatı şeklinde açıklanabilir. Bir değerin niteliğini, özelliğini, kalitesini, rengini, şeklini göstermektedir. Örnekler şöyledir:

• Masanın üzerinde duran kırık tabağı al.
• Bu kasabanın en lezzetli yemekleri bu lokantadadır.
• Başında beyaz şapka var.
• Bozuk para lazımdır.

Örneklerde kullanılan kelimeler niteleme sıfatı olmuştur. Nitel anlamı veren kelime, isme yöneltilen “Nasıl?” sorusuna cevaptır. “Nasıl tabak?” soru cevabı “Kırık” nitel kavram örneği olmaktadır.

Nicel ve Nitel Anlam Farkı​

Türk Dil Kurumu nicelik kavramını sayılan, ölçülen, azalıp çoğalan durumlarını ifade etmek olarak açıklamıştı. Nicel kavram sayı ve miktar belirtir. Nitel kavramdan farklı olarak ölçü bildirir ve sayılabilir. Bu konuda örnekler:

• Evimizin karşısında yüksek bir bina var.
• Bahçe içinde sert bir zemin bulduk.
• Üzerinde dar bir palto vardı.
• Yanında çok ağır bir çanta taşıyor.
• Soğuk havada kalın elbise giymek gerekir.

Yukarıdaki kelimeler, varlığın ölçülen, alçaklık, yükseklik, yumuşaklık, genişlik, darlık, hafiflik benzeri özelliklerini göstermektedir. Bu kelimeyi bulabilmek için “Ne kadar?” sorusu kullanılmalıdır. Soru cevabı nicelik kavramını ortaya koyar. Nicel kavramlar inkâr edilemez doğruları objektif bir şekilde yansıtır. Nitel kavramlar ise bir değeri ölçmek yerine tanımlamaya çalışır. Fikirler, izlenimler ve görüşlerden oluşmaktadır.

Nicel kavramlar her şeye geniş bir pencereden bakmanızı sağlar. Duruma ayrıntılar katmaktadır. Şöyle bir örnekle açıklanabilir: Bir toplantı olduğu ve katılanlardan bildirim alınmak istendiğinde nicel kavram konuşmacıların kalitesi, katılım oranı, genel memnuniyet gibi bilgileri bildirir. Zira bunlar ölçülebilmektedir.